Ψαροτούφεκο: Απώλεια αισθήσεων και στρατηγικές κατάδυσης
Όλο και πιο δημοφιλής και προερχόμενη από πρακτικές που σχετίζονται με τη βίωση των πληθυσμών, η ελεύθερη κατάδυση εφαρμόζεται πλέον σε όλο τον κόσμο.
Είτε ως χόμπι αυτή καθ’ αυτή, είτε σε συνδυασμό με το υποβρύχιο κυνήγι, αποτελεί μία ταχέως εξελισσόμενη ενασχόληση, που απασχολεί ίσως και εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο, για ψυχαγωγικούς αλλά και αγωνιστικούς σκοπούς. Η φιλοσοφία άλλαξε το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα και έχει δει μια πρόσφατη ανάπτυξη των αγώνων βάθους με ή χωρίς πτερύγια: Με σταθερά βάρη (CWT), σταθερά βάρη χωρίς πτερύγια (CNF). Η επιθυμία μας να πιάσουμε ένα ψάρι, να νικήσουμε τον ίδιο μας τον εαυτό ή να γνωρίσουμε το άγνωστο, μας ωθεί όλο και σε μεγαλύτερα βάθη.
Καταδυτικό αντανακλαστικό
Για να επιτευχθεί μια τέτοια απόδοση, το ανθρώπινο σώμα επωφελείται από ένα σύνολο φυσιολογικών προσαρμογών που συγκεντρώνονται κάτω από την έννοια του «καταδυτικού αντανακλαστικού», το οποίο ενεργοποιείται κατά τη διάρκεια της άπνοιας.
Αυτό το αντανακλαστικό χαρακτηρίζεται από περιφερική αγγειοσυστολή, βραδυκαρδία και σπληνικές συσπάσεις.
Το καταδυτικό αντανακλαστικό συμβαίνει για να βοηθήσει στη μείωση της κατανάλωσης οξυγόνου, καθυστερώντας τις αρνητικές επιπτώσεις της υποξίας και της υπερκαπνίας. Η επαγόμενη από την άπνοια, υποξαιμία, μπορεί να έχει δραματικές επιπτώσεις, που κυμαίνονται από την απώλεια του κινητικού ελέγχου έως την απώλεια των αισθήσεων του ελεύθερου δύτη.
Η απώλεια του κινητικού ελέγχου περιλαμβάνει σημεία όπως σύγχυση, επηρεασμένο ορθοστατικό έλεγχο, σπασμούς ή προβλήματα ομιλίας και απώλεια των αισθήσεων, διαταραχές που εκδηλώνονται ως συμπτώματα που μοιάζουν με εγκεφαλικό, σε μια σταδιακή γνωστική έκπτωση, με τις περισσότερες φορές τα μάτια να γυρίζουν πίσω, βύθιση προσώπου και μυοκλονικά τινάγματα, τα οποία μπορεί να ακολουθούνται από απότομη κατάρρευση.
Και για να αναλογιστεί κάποιος την επικινδυνότητα όταν δεν πληρούνται οι κατάλληλες προϋποθέσεις, αξίζει να αναφερθεί πως με βάση τα δημοσιευμένα διαθέσιμα δεδομένα που αναφέρονται στο Δίκτυο Ειδοποιήσεων Δυτών (DAN) σε ετήσια έκθεση, το 78% των περιστατικών δραστηριότητας που μοιάζουν με καταδύσεις, από το 2004 έως το 2016, χαρακτηρίστηκαν ως θανατηφόρα. Αυτά τα στατιστικά στοιχεία συνδέονταν άμεσα με μη εποπτευόμενες πρακτικές αναψυχής, και ως εκ τούτου με την απουσία κατάλληλων μέτρων ασφαλείας σε αγώνες του παρελθόντος.
Χάρη στην παρουσία τόσο του ιατρικού προσωπικού, όσο και των δυτών ασφαλείας, τώρα αυτός ο αριθμός μειώνεται στο 8,3%. Το επίκεντρο των περισσότερων ερευνών μέχρι στιγμής, ήταν οι φυσιολογικές πτυχές της απόδοσης των ελεύθερων δυτών για την πρόληψη της απώλειας των αισθήσεων. Αυτές οι μελέτες έχουν δείξει ότι η απώλεια των αισθήσεων και η μακρά άπνοια, θα μπορούσαν να επηρεάσουν την ακεραιότητα του νευρικού συστήματος μακροπρόθεσμα.
Η Μελέτη
Πραγματοποιήθηκε, λοιπόν, μελέτη που είχε ως στόχο να προσδιορίσει τις σχέσεις μεταξύ απώλειας των αισθήσεων και στρατηγικών κατάδυσης με σταθερά βάρη, με και χωρίς πέδιλα, με ανάλυση βίντεο τριών παραμέτρων άπνοιας (χρόνος, ταχύτητα και μέτρηση κινήσεων), για τις ακόλουθες φάσεις: Ενεργητική κάθοδος, παθητική κάθοδος, στροφή και ανάβαση.
Υπήρξε η υπόθεση ότι:
I. Μια υψηλή ταχύτητα και συχνότητα κινήσεων, και ένα χαμηλό εύρος (ταχύτητα/συχνότητα κινήσεων), αυξάνουν τον κίνδυνο απώλειας των αισθήσεων, και,
II. Η διαχείριση αυτών των παραμέτρων ταχύτητας, συχνότητας και εύρους, γίνεται διαφορετικά σε σταθερά βάρη, με και χωρίς πέδιλα. Η μελέτη αυτή αφορούσε σε 21 αθλητές χωρίς πέδιλα και σε 37 αθλητές με πέδιλα.
Τα πρώτα αποτελέσματα
Αυτό που διαπιστώθηκε, ήταν πως στην κατάδυση με σταθερά βάρη χωρίς πέδιλα, οι βουτιές που συνδυάστηκαν με απώλεια των αισθήσεων ήταν πιο αργές από τις έγκυρες, ιδιαίτερα κατά την ενεργητική φάση καθόδου και κατά την ανάδυση για ίδιες αποστάσεις, ενώ στις καταδύσεις με πέδιλα, η απώλεια των αισθήσεων συνδυάστηκε με γρηγορότερη ενεργητική φάση κατάδυσης και μακρύτερη παθητική φάση, που οδήγησε σε μεγαλύτερες χρονικά βουτιές.
Οι χωρίς πέδιλα αθλητές που βίωσαν απώλεια των αισθήσεων, πέτυχαν μικρότερα βάθη σε μεγαλύτερους χρόνους, κάτι που δείχνει ότι οι βουτιές τους ήταν πιο αργές από τις έγκυρες προσπάθειες. Εξετάζοντας τις διαφορετικές φάσεις της βουτιάς, οι δύτες με απώλεια των αισθήσεων είναι πιο αργοί στην ενεργητική φάση κατάδυσης, που οδηγεί σε γρηγορότερη παθητική φάση για παρόμοιες αποστάσεις και χρόνους.
Αυτό το αποτέλεσμα δείχνει ότι αυτοί οι ελεύθεροι δύτες πιθανότατα έχουν μια φτωχότερη τεχνική προώθησης, που τους οδηγεί να έχουν μεγαλύτερους χρόνους άπνοιας κατά τη διάρκεια της ενεργητικής φάσης καθόδου, αυξάνοντας τον χρόνο άπνοιας. Αυτή η σχετική απώλεια χρόνου, παρατηρείται επίσης κατά τη στροφή, αλλά ιδιαίτερα κατά την ανάβαση.
Χρονικά, η διαφορά στη συνολική άπνοια είναι μικρή συγκριτικά με την κατάδυση χωρίς απώλεια των αισθήσεων (+3s), αλλά για μικρότερα βάθη (−4 m), που μπορεί να υποδηλώνουν χαμηλότερη απόδοση στην τεχνική κατάδυσης τους.
Πράγματι, στις καταδύσεις όπου υπήρξε απώλεια των αισθήσεων, παρατηρήθηκε χαμηλότερο εύρος κινήσεων (2,17m έναντι 2,55m) για υψηλότερη συχνότητα, υποδεικνύοντας ότι η απόδοση της κίνησης ήταν χαμηλότερη. Κάνοντας περισσότερη κίνηση, θα αυξηθεί γρήγορα η κατανάλωση οξυγόνου, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια των αισθήσεων.
Στα σταθερά βάρη με πέδιλα, οι δύτες με απώλεια των αισθήσεων πέτυχαν μεγαλύτερο βάθος σε μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, σε σχέση με αυτούς που δεν είχαν απώλεια των αισθήσεων.
Όσον αφορά στις διακριτές φάσεις, αυτοί με απώλεια των αισθήσεων ήταν ταχύτεροι στη φάση ενεργητικής καθόδου, με χαμηλότερους χρόνους, κάτι που υποδηλώνει ότι ξοδεύουν λιγότερο χρόνο στην πρώτη ενεργητική φάση. Στη διάρκεια της δεύτερης φάσης, την παθητική, είχαν παρόμοια ταχύτητα, αλλά με μεγαλύτερη απόσταση και αναλογίες χρόνου, γεγονός που υποδηλώνει ότι περνούν περισσότερο χρόνο γλιστρώντας. Μια φάση καθόδου με υπερβολική ταχύτητα, θα μπορούσε επομένως να είναι προγνωστική για τον κίνδυνο απώλειας των αισθήσεων.
Φαίνεται πως η εμφάνιση απώλειας των αισθήσεων στην κατάδυση με πέδιλα, είναι λιγότερο τεχνικό πρόβλημα, καθώς δεν παρατηρήθηκαν διαφορές στο εύρος και τη συχνότητα των κινήσεων, σε όλες τις φάσεις. Το άγχος που προκαλείται με το μεγαλύτερο βάθος, θα μπορούσε να έχει ως αποτέλεσμα μια επιτάχυνση στην ενεργό φάση, που επιτρέπει στον ελεύθερο δύτη να φτάσει στο βάθος του, αλλά παράγει πρόσθετη κατανάλωση οξυγόνου, αυξάνοντας έτσι τον κίνδυνο απώλειας των αισθήσεων.
Το πνευμονικό οίδημα κατά τη διάρκεια της βαθιάς άπνοιας, είναι αρκετά συχνό. Είναι επίσης σύνηθες, να παρατηρήσουμε ότι στην περίπτωση απώλειας των αισθήσεων, μπορεί να υπάρξει επίσης οίδημα. Εάν εμφανιστεί πνευμονικό οίδημα κατά τη διάρκεια της βαθιάς άπνοιας, μπορεί να περιπλέξει την ανταλλαγή αερίων και να περιορίσει την παροχή οξυγόνου στον εγκέφαλο. Ακόμα κι αν ένας γρήγορος ρυθμός καθόδου, μπορεί να είναι ένας προδιαθεσικός παράγοντας λόγω πιθανών βλαβών στο τριχοειδικό ενδοθήλιο, η απάντηση φαίνεται πιο περίπλοκη, καθώς υπάρχει σαφής σχέση μεταξύ της ενεργητικής ταχύτητας καθόδου και του τρόπου κατάδυσης.
Φαίνεται λοιπόν, πως διαφέρουν οι στρατηγικές στην κατάδυση με και χωρίς πέδιλα, και συγκεκριμένες τεχνικές επιλογές αυξάνουν τον κίνδυνο απώλειας των αισθήσεων. Στην κατάδυση χωρίς πέδιλα, οι δύτες πρέπει να αποφεύγουν την πολύ αργή κατάδυση κατά τη διάρκεια της πρώτης ενεργητικής φάσης καθόδου και ιδιαίτερα κατά την ανάδυση (βέλτιστες ταχύτητες 0.85 ± 0.13 m/s και 0.78 ± 0.10 m/s αντίστοιχα), ενώ οι με πέδιλα, θα πρέπει να αποφεύγουν την πολύ γρήγορη κατάδυση κατά την ίδια φάση καθόδου (βέλτιστη ταχύτητα 1.06 ± 0.12 m/s).
Κείμενο: Παναγιώτης Καρυοφύλλης Επεμβατικός καρδιολόγος, Μέλος της ομάδας Ανάπτυξη άπνοιας & σωματικο-αναπνευστικής ενέργειας Άπνοια with Yoga
Φωτογραφίες: Μάνος Βλατάκης
